Levent - Kısa Bir Tarihçe

Osmanlı toplumsal yapısı içinde; gösterdikleri başarılara rağmen, zamanla imparatorluğun girdiği çöküş süreci içinde, giderek sorun olmaya başlayan “Levend”ler 18-19 yüzyıl’da (Lale Devri) İstanbul şehrinin yozlaşan yaşamının somut görüntülerini oluşturuyordu. Savaşlar dışında, işsiz olan bu kesim, ordu düzeninin bozulmasıyla çapulculuğa yönelmişti. Yönetim, çeşitli yöntemlerle bunu önlemeye çalışmış; Levend’leri, önce, Üsküdar, Galata, Beşiktaş, Hasköy ve Eyüp’te toplamıştır. Ancak sefahatin yaygınlığı bu önlemleri sonuçsuz bırakmış, daha radikal düzenlemeler gerekmiştir.

18. yüzyılda, şehrin kuzeyindeki yerleşmelere (Büyükdere’ye, Tarabya’ya, Belgrad köyüne) ve su bendlerine ulaşan bu günkü Büyükdere asfaltı boyunca uzanan yolun doğusundaki ıssız ve geniş araziler 1. Abdülhamid tarafından Kaptan-I Derya Hasan Paşa’ya irat edilmişti.

Buradaki çiftliğin, amaca uygun görülmesi ile; 3. Selim, Nizam-ı Cedid düzenlemeleri doğrultusunda, Levend’leri, kentin dışında, Rumeli sırtlarında hazırlanacak bu alanda ve inşa edilen kışla kompleksinde toplamaya ve eğitmeye karar vermiştir.Yörenin adı, Levend Çiftliği ve Levend Kışlası denilen bu yerden gelir.

Mayıs 1807’de büyük bir yangın atlatan bölge, 1868’de yapılan belediye düzenlemeleri çerçevesinde 7. Daire (Beşiktaş) sınırları içine alınır.

Bugünkü Levent semtinin çekirdeğini oluşturan Levent’in ilk kısım evlerinin yapımına, Emlak Kredi Bankası’nın toplu konut projeleri çerçevesinde 1947 yılında başlanmış, birinci mahalle 1950’de bitirilmiştir. Ortalama aylık ücretin 500 lira olduğu bir dönemde, burada konut fiyatları, (20 yıllık faizlerle) 14.000 ile 60.000 lira civarındaydı. Levent, kent merkezine görece uzaklığına karşın uzunca bir dönem orta sınıflara ve memurlara ev sahipliği yaptı. Daha sonraları, ikinci, üçüncü ve dördüncü mahalleler ile sürdürülen Levent projesi, 1960’da tamamlandı.

Cumhuriyet döneminin modern kent yaşamı için oluşturduğu bir kaç örnekten (örneğin, bir diğeri; Ankara’da Saraçoğlu mahallesidir) biri olan Levent, aynı zamanda artık yetişkin olan yaklaşık 30.000 ağaç ile de döneminde çok ilerici bir ekolojik projedir. Aynı nedenle de bugün İstanbul Metropolü çapında bir yeşil alan, bir “bahçe-şehir”dir.

1980’lerde hızlanan kentsel dönüşüm süreci ve Boğaz Köprülerinin yapımıyla Kuzeye kayan merkez iş alanlarının etkisi altında kalan Levent bugün, fiziksel ve sosyal bir dönüşümün baskısı altındadır. Levent, İstanbul metropolü içinde çok farklı tarihsel, doğal ve sosyal özellikleri nedeniyle korunması gereken bir sit alanıdır.

Dr. Haydar Karabey

Kaynaklar: Yurt Ansiklopedisi, "İstanbul" maddesi, Anadolu Yayıncılık "Dünden Bugüne Beşiktaş", Levent Semtinin Tarihi, Oya Baydar